Trừ khi cất, hạ cánh, máy bay không được bay thấp hơn 300m trong khu vực đông dân cư Ảnh minh họa: NIA
Nghị định 222/2026/NĐ-CP về hoạt động bay vừa được Chính phủ ban hành đã quy định rõ quy tắc bay, để các tổ bay thực hiện "luật giao thông trên không" nhằm tránh va chạm giữa các máy bay.
Khí cầu được ưu tiên hơn máy bay
Khác với phương tiện đường bộ, máy bay đang bay gần như không có khả năng phanh nên nghị định về hoạt động bay quy định các biện pháp phòng ngừa từ sớm bằng các quy tắc thống nhất mà mọi tổ lái đều phải tuân thủ.
Nguyên tắc đầu tiên là tổ lái không được điều khiển máy bay hoạt động gần máy bay khác đến mức có nguy cơ va chạm. Để thực hiện nguyên tắc này, nghị định quy định rõ máy bay nào được quyền ưu tiên và máy bay nào phải nhường đường trong từng tình huống cụ thể.
Theo đó, quyền giữa các máy bay đang bay được xác định theo thứ tự: khí cầu, tàu lượn, máy bay đang kéo máy bay khác hoặc vật thể khác rồi mới đến máy bay điều khiển bằng động cơ, tức phần lớn các máy bay dân dụng hiện nay.
Trong khi hoạt động, với máy bay có quyền ưu tiên, tổ lái phải giữ nguyên hướng và tốc độ bay, chỉ trong trường hợp bắt buộc phải tránh nguy cơ va chạm mới được thay đổi hướng và tốc độ.
Ngược lại, máy bay nhường đường không được cắt ngang trước đầu máy bay ưu tiên, không bay phía trên hoặc phía dưới ở khoảng cách nguy hiểm, trừ khi việc đó được thực hiện với khoảng cách đủ an toàn và không gây nguy cơ va chạm.
Hai máy bay gặp nhau, bên nào phải tránh?
Nghị định cũng quy định khá cụ thể đối với những tình huống máy bay thường gặp trên không, cần phải né tránh. Cụ thể:
Nếu hai máy bay cùng loại đang bay hội tụ ở cùng độ cao thì máy bay nào nhìn thấy chiếc còn lại ở phía bên phải mình sẽ phải nhường đường. Nguyên tắc này được áp dụng rộng rãi trong hàng không quốc tế nhằm giúp cả hai tổ lái đều biết trước cách xử lý thay vì mỗi bên tự đưa ra quyết định khác nhau.
Trong trường hợp hai máy bay bay đối đầu hoặc gần đối đầu và có nguy cơ va chạm, cả hai máy bay đều phải đổi hướng sang bên phải. Quy tắc này giúp hai máy bay tách khỏi nhau theo hướng thống nhất.
Nếu một máy bay thực hiện vượt máy bay khác thì phải tránh sang phía bên phải của máy bay bị vượt và tiếp tục giữ khoảng cách an toàn cho đến khi vượt hẳn, bảo đảm không còn khả năng gây ảnh hưởng đến máy bay bị vượt.
Máy bay sắp hạ cánh luôn được ưu tiên
Với giai đoạn tiếp cận hạ cánh, là một trong những thời điểm nhạy cảm nhất của chuyến bay, nghị định quy định: máy bay đang hạ cánh hoặc đang ở giai đoạn tiếp cận chót để hạ cánh có quyền ưu tiên hơn các máy bay khác đang bay hoặc đang hoạt động tại khu vực di chuyển của sân bay.
Khi có từ hai máy bay cùng tiếp cận hạ cánh, máy bay đang ở độ cao cao hơn phải nhường đường cho máy bay ở độ cao thấp hơn. Tuy nhiên, máy bay ở thấp hơn không được lợi dụng quyền ưu tiên này để cắt ngang trước đầu hoặc vượt máy bay khác đang ở giai đoạn tiếp cận chót hạ cánh.
Trong thực tế, các chuyến bay dân dụng được thực hiện theo lộ trình từng đường bay, mực bay và được điều hành, giám sát, hỗ trợ bởi hệ thống kiểm soát không lưu, radar giám sát và các thiết bị cảnh báo va chạm hiện đại trên máy bay.
Tuy nhiên theo các chuyên gia hàng không, việc tổ lái tuân thủ thống nhất các quy tắc ưu tiên và nhường đường là yếu tố quan trọng giúp hàng triệu chuyến bay trên thế giới được khai thác an toàn mỗi năm. Đây là những quy tắc tuy đơn giản nhưng là nền tảng của an toàn bay.
Máy bay dân dụng không được bay quá thấp
Ngoại trừ trường hợp cất cánh, hạ cánh hoặc được cơ quan có thẩm quyền cho phép, nghị định 222/2026/NĐ-CP quy định máy bay không được bay thấp hơn 300m so với chướng ngại vật cao nhất trong phạm vi bán kính 600m từ vị trí ước tính của máy bay khi bay qua khu vực đông dân cư, nơi tập trung đông người hoặc công trình quan trọng.
Ở các khu vực khác, máy bay không được bay thấp hơn 150m so với mặt đất hoặc mặt nước.
Khi bay qua khu vực đông dân cư, tổ lái phải bảo đảm nếu xảy ra tình huống khẩn cấp, máy bay vẫn có thể hạ cánh mà không gây nguy hiểm cho người và tài sản trên mặt đất.